सातशे खिडक्या
नऊशे दारं..
किती खिडक्या, खिडकीमय आयुष्य झाले आहे आपले. इथून डोकाव तिथून डोकाव, किती डोकवायचे, किती पहायचे .... बाहेर पहातापहाता एखादवेळी अंतर्मन हरवून जायचे.
खूप आपली अशी पहिली डोळ्यांची खिडकी, नजर किंवा नजरिया दोन्हीही. आपल्याला सगळे कळायला लागले वाटत असतानाच पटकन बाहेरचे वेगळे चित्र बघायला लावणारी. समजता समजता हातून निसटून जाणारी. कुठेतरी ठाम होता होता, तू चुकलीस सांगणारी. सगळे सम्पले वाटत असताना आशेचा किरण दाखवणारी. सगळे जग पिणारी, पण तरीही अलिप्त राहणारी. कोणाच्यातरी नजरेच्या खिडकीत रेंगाळणारी, कोणाचीतरी नजर चोरणारी, कोणाला तरी टाळणारी, कोणाकडे पाहून आग ओकणारी, कोणालातरी सज्जड दम भरणारी, कोणावर तरी नजर रोखणारी, कोणावरची नजर हटू न देणारी, कोणालातरी सतत नजरेच्या टप्प्यात ठेवणारी. खट्याळ-मदमस्त-गूढ पण मनातले सगळं सांगणारी नजरेची खिडकी.
नकळत ओळख झालेली घराची खिडकी, आतले जग आणि बाहेरचे जग आपआपल्या जागी ठेऊन दोघांच्या मधला दुवा होणारी. पूर्वी आतून बाहेर डोकावता यायचे ह्या खिडकीतून. ती पूर्वी आतल्या लोकांसाठीच तर होती. बाहेर वारा वहातोय, चंदा मामा आला आहे, चांदणे पडले आहे की नाही, पाखरे उठलीत की नाही, सुर्यरावांच्या मनाचा कल काय आणि कसा आहे, पावसाची धार , थंडीचा थरकाप, झाडांची सळसळ सगळं सगळं आतल्या लोकांना संगायचा चोंबडेपणा करणारी घराची खिडकी. हल्ली फितूर झाली आहे मात्र. काल पक्ष्यांना बाहेरून आत अडकलेली माणसे दाखवत होती, सूर्याला आतली खरबात कळवत होती, चंद्र आणि चांदण्यांना हळूच आत डोकावू देत होती. आज तर कहर झाला, वाऱ्याला हाताला धरून आत घेऊन आली, यथेच्छ खेळले दोघेही, आणि आली तशी घेऊन पण गेली त्याला. माहीत होते ना तीला, दारातून बाहेर पडून कोणी आता वाऱ्याचा पाठलाग नाही करू शकणार... त्याचाच फायदा घेऊन, घरातून बाहेर डोकावणारी खिडकी आता बाहेरून घरात डोकावू लागली होती.
ठरवून ओळख करून घेतली होती दूरचित्रवाणीच्या खिडकीशी. बाहेरचे वेगळे , माहीत नसलेले जग बिनधास्त दिवाणखान्यात आणले ह्या खिडकीने. बातम्या, मालिका, जाहिराती, इ मधून बघू लागलो मोहात पाडणारे नवीन जग. सगळं कसं नवीन, चकचकीत, सुंदर, हिरवेगार, मखमाली, गोंडस जग होते त्या खिडकी पलीकडचे. त्या सुरेख जगापुढे मग आमचे आजूबाजूचे रोजचेच राखाडी जग अगदी जीर्ण आणि रसहीन वाटू लागले. आई असावी तर जाहिरातीतल्या आई सारखी, मुले असावीत तर मालिकांमधल्या मुलांसारखी, पालक असावे तर सिनेमात दाखवतात तसे आधुनिक, भाऊ असावा तर हिरो सारखा, बायको असावी तर सिनेमातल्या नायिकेसारखी, बहीण तर अगदी गात गात राखी बांधणारी आणि काहीही न मागणारी असावी. त्या सिनेमा, मालिकांसारखे आपले घर सतत आवरलेले असावे, घरात उंची कपडे घालून बसावे, अशा काही अवास्तव कल्पनांना आमच्या घरात आणून सोडले होते त्या खिडकीने. संध्याकाळी सगळं घर एकत्र जमायचं, खिडकी समोर... एकत्र तरीही एकटे. आपापल्या नजरेने खिडकीकडे बघत. बाकी काही नाही पण आमच्या गप्पांचे विषय बदलवले ह्या खिडकीने.
कालांतराने अंगावर अक्षरशः आदळली ती मोहजालाची खिडकी.. वेड लावणारी. आधी उत्सुकता म्हणून नंतर गरज म्हणून आणि आता व्यसन म्हणून अडकून पडलो आहेत त्या बंद खिडकीपुढे. बंदच की, जेव्हा जे जसे हवे ते तेवढेच दाखवते. दूर दूर पर्यंत पाहता येते पण दूरचे दिसणे मात्र कमी करते. सगळं लक्षात असत तिच्या . काहीही विचारा उत्तर तयार, जबरदस्त स्मरणशक्ती आपल्या बुद्धीला मात्र गंज चढतो की काय भीती निर्माण करते. ही जवळ असली की दुसरे कोणी कोणीही नको. गरजच काय मग माणसाला माणसाची. एकदा ह्या खिडकीत डोकं अडकवल की वर्तमानपत्र, पुस्तक, वाचनालय, निसर्ग, जिवंत माणसं कशाचीही गरज नाही. सगळे खिडकीतच भेटतात. जन्मापासून मारणापर्यंतचा प्रवास तिथूनच एकमेकांना दाखवतात. अगदी सणवार, वाढदिवस सुद्धा खिडकीतच साजरे होतात. फक्त गप्पा तेवढ्या कायमच्या हिरावून घेतल्या तिने. ह्या खिडकीचे एक बरे असते तिथल्यातीथे कार्यालयाचे काम, निसर्ग, नातेवाईक, करमणूक, इ सगळ्याच गोष्टी एकाच ठिकाणी. कदाचित... भविष्यात... मरणही.
आणि आयुष्याची खिडकी. खिडकीतच बसून खिडकीतच बघायचे, खिडकीच अनुभवायची आणि सगळे अनुभव परत खिडकीबरोबरच वाटून घ्यायचे. रडायचे, हसायचे, जिंकायचे, हारायचे, चिडवायचे, चिडवून घ्यायचे, प्रेमात पडायचे, विरहात झुरायचे, पुस्तकं वाचता वाचता कधी आयुष्य वाचायचे, नाचायचे, गायचे, बागडायचे, खेळायचे, थंडीत कुडकुडायचे, पावसात भिजवायचे, वाऱ्यावर डोलायचे, उंच उडायचे आणि कधी कधी धपकन आपटायचे.... काहीही होवो पण ह्या खिडकीतच रमायचे.
कळावे, लोभ असावा.
- ॲड. स्वाती आवटी दीक्षित
नऊशे दारं..
किती खिडक्या, खिडकीमय आयुष्य झाले आहे आपले. इथून डोकाव तिथून डोकाव, किती डोकवायचे, किती पहायचे .... बाहेर पहातापहाता एखादवेळी अंतर्मन हरवून जायचे.
खूप आपली अशी पहिली डोळ्यांची खिडकी, नजर किंवा नजरिया दोन्हीही. आपल्याला सगळे कळायला लागले वाटत असतानाच पटकन बाहेरचे वेगळे चित्र बघायला लावणारी. समजता समजता हातून निसटून जाणारी. कुठेतरी ठाम होता होता, तू चुकलीस सांगणारी. सगळे सम्पले वाटत असताना आशेचा किरण दाखवणारी. सगळे जग पिणारी, पण तरीही अलिप्त राहणारी. कोणाच्यातरी नजरेच्या खिडकीत रेंगाळणारी, कोणाचीतरी नजर चोरणारी, कोणाला तरी टाळणारी, कोणाकडे पाहून आग ओकणारी, कोणालातरी सज्जड दम भरणारी, कोणावर तरी नजर रोखणारी, कोणावरची नजर हटू न देणारी, कोणालातरी सतत नजरेच्या टप्प्यात ठेवणारी. खट्याळ-मदमस्त-गूढ पण मनातले सगळं सांगणारी नजरेची खिडकी.
नकळत ओळख झालेली घराची खिडकी, आतले जग आणि बाहेरचे जग आपआपल्या जागी ठेऊन दोघांच्या मधला दुवा होणारी. पूर्वी आतून बाहेर डोकावता यायचे ह्या खिडकीतून. ती पूर्वी आतल्या लोकांसाठीच तर होती. बाहेर वारा वहातोय, चंदा मामा आला आहे, चांदणे पडले आहे की नाही, पाखरे उठलीत की नाही, सुर्यरावांच्या मनाचा कल काय आणि कसा आहे, पावसाची धार , थंडीचा थरकाप, झाडांची सळसळ सगळं सगळं आतल्या लोकांना संगायचा चोंबडेपणा करणारी घराची खिडकी. हल्ली फितूर झाली आहे मात्र. काल पक्ष्यांना बाहेरून आत अडकलेली माणसे दाखवत होती, सूर्याला आतली खरबात कळवत होती, चंद्र आणि चांदण्यांना हळूच आत डोकावू देत होती. आज तर कहर झाला, वाऱ्याला हाताला धरून आत घेऊन आली, यथेच्छ खेळले दोघेही, आणि आली तशी घेऊन पण गेली त्याला. माहीत होते ना तीला, दारातून बाहेर पडून कोणी आता वाऱ्याचा पाठलाग नाही करू शकणार... त्याचाच फायदा घेऊन, घरातून बाहेर डोकावणारी खिडकी आता बाहेरून घरात डोकावू लागली होती.
ठरवून ओळख करून घेतली होती दूरचित्रवाणीच्या खिडकीशी. बाहेरचे वेगळे , माहीत नसलेले जग बिनधास्त दिवाणखान्यात आणले ह्या खिडकीने. बातम्या, मालिका, जाहिराती, इ मधून बघू लागलो मोहात पाडणारे नवीन जग. सगळं कसं नवीन, चकचकीत, सुंदर, हिरवेगार, मखमाली, गोंडस जग होते त्या खिडकी पलीकडचे. त्या सुरेख जगापुढे मग आमचे आजूबाजूचे रोजचेच राखाडी जग अगदी जीर्ण आणि रसहीन वाटू लागले. आई असावी तर जाहिरातीतल्या आई सारखी, मुले असावीत तर मालिकांमधल्या मुलांसारखी, पालक असावे तर सिनेमात दाखवतात तसे आधुनिक, भाऊ असावा तर हिरो सारखा, बायको असावी तर सिनेमातल्या नायिकेसारखी, बहीण तर अगदी गात गात राखी बांधणारी आणि काहीही न मागणारी असावी. त्या सिनेमा, मालिकांसारखे आपले घर सतत आवरलेले असावे, घरात उंची कपडे घालून बसावे, अशा काही अवास्तव कल्पनांना आमच्या घरात आणून सोडले होते त्या खिडकीने. संध्याकाळी सगळं घर एकत्र जमायचं, खिडकी समोर... एकत्र तरीही एकटे. आपापल्या नजरेने खिडकीकडे बघत. बाकी काही नाही पण आमच्या गप्पांचे विषय बदलवले ह्या खिडकीने.
कालांतराने अंगावर अक्षरशः आदळली ती मोहजालाची खिडकी.. वेड लावणारी. आधी उत्सुकता म्हणून नंतर गरज म्हणून आणि आता व्यसन म्हणून अडकून पडलो आहेत त्या बंद खिडकीपुढे. बंदच की, जेव्हा जे जसे हवे ते तेवढेच दाखवते. दूर दूर पर्यंत पाहता येते पण दूरचे दिसणे मात्र कमी करते. सगळं लक्षात असत तिच्या . काहीही विचारा उत्तर तयार, जबरदस्त स्मरणशक्ती आपल्या बुद्धीला मात्र गंज चढतो की काय भीती निर्माण करते. ही जवळ असली की दुसरे कोणी कोणीही नको. गरजच काय मग माणसाला माणसाची. एकदा ह्या खिडकीत डोकं अडकवल की वर्तमानपत्र, पुस्तक, वाचनालय, निसर्ग, जिवंत माणसं कशाचीही गरज नाही. सगळे खिडकीतच भेटतात. जन्मापासून मारणापर्यंतचा प्रवास तिथूनच एकमेकांना दाखवतात. अगदी सणवार, वाढदिवस सुद्धा खिडकीतच साजरे होतात. फक्त गप्पा तेवढ्या कायमच्या हिरावून घेतल्या तिने. ह्या खिडकीचे एक बरे असते तिथल्यातीथे कार्यालयाचे काम, निसर्ग, नातेवाईक, करमणूक, इ सगळ्याच गोष्टी एकाच ठिकाणी. कदाचित... भविष्यात... मरणही.
आणि आयुष्याची खिडकी. खिडकीतच बसून खिडकीतच बघायचे, खिडकीच अनुभवायची आणि सगळे अनुभव परत खिडकीबरोबरच वाटून घ्यायचे. रडायचे, हसायचे, जिंकायचे, हारायचे, चिडवायचे, चिडवून घ्यायचे, प्रेमात पडायचे, विरहात झुरायचे, पुस्तकं वाचता वाचता कधी आयुष्य वाचायचे, नाचायचे, गायचे, बागडायचे, खेळायचे, थंडीत कुडकुडायचे, पावसात भिजवायचे, वाऱ्यावर डोलायचे, उंच उडायचे आणि कधी कधी धपकन आपटायचे.... काहीही होवो पण ह्या खिडकीतच रमायचे.
कळावे, लोभ असावा.
- ॲड. स्वाती आवटी दीक्षित
No comments:
Post a Comment