हम पांच
आट पाट नगर होतं. नगरात एक सुंदर वसाहत होती. त्या वसाहतीत एक कुटुंब अक्षरशः धुमाकूळ घालत होतं. धुमश्चक्रीचे कारण होते त्या कुटूंबातील पांच पांडव. सगळे प्रकार होते त्या घरात. कलाकार, नकलाकार, चित्रकार, भयंकर चित्रकाढ, गायक, केकाटे, लेखक, न(व)लेखक, नाचरे मोर, वाकड्या अंगणातील लांडोर, अज्ञाधारी, हेकेखोर, सुंदर-सुघड-व्यवस्थित, अजागळ-गबाळे, गुंड, रडुबाई, गडगडाटी हास्य ते मानातल्यामनात हास्य. सगळ्या गुणावगुणांचे एकत्र चित्र. त्यामुळेच त्या घराला बाहेर फारशी मैत्री शोधायची गरज पडली नाही. मुळात घरातील जेष्ठ श्रेष्ठ म्हणजे एक एक विद्यापीठ ... आपोआपच सगळ्या गोष्टींची शिकवण घरातच उपलब्ध. पाच (५) दणदणीत योध्ये न तयार होते तरच नवल. लांबून पाहणाऱ्याला कायम कुतूहल असायचे त्या घराबद्दल. त्या घरात कोणीही कोणालाही काहीही भेटवस्तू दिली तर त्याच्यावर पाचही जणांच्या नावाचे अद्याक्षर लिहिले जाई 'PSTAR'
त्यातला सगळ्यात लहान, दिसायला अतिशय शांत, लांबून बघणाऱ्यांसाठी प्रचंड समजूतदार मुलगा, भाच्यांना उंच कपाटावर उचलून ठेवणारा व्रात्य मामा, भाऊबीजेला मुद्दाम एका विशिष्ट बहिणीला पायाला तेल लावायला लावणारा आणि ते पाय नुकतेच कुठे कुठे जाऊन आले होते ते सांगून रडायला लावणारा नटखट भाऊ, बाबा जिथे जातील तिथे त्यांच्या बरोबर जाणारा आणि आईच्या कारल्याच्या भाजीवर नितांत प्रेम करणारा मुलगा, मित्रांवर स्वतःचा जीव आणि बहिणींनी त्याच्यासाठी आणलेल्या भेटवस्तू ओवाळून टाकणारा मित्र, दूरचित्रवाणीवर सतत फक्त प्राण्यांचे कार्यक्रम पहाणारा, पंजाबी गाणी ऐकणारा, उत्तम गाडी चालवणारा, पोहणारा सहा (६) फूट उंच धाकटा पांडव. पारिजातची लस्सी आठवणीने आणणारा. लहान असताना एकदा रिकामा ग्लास तोंडाला लावून हवा आत ओढायचा उद्योग करता करता तोंडाचा आकार हनुमानासारखा झाला होता, इतके हसले होते सगळे खोखो. खूप चिडवले होते त्याला , आता हे तोंड असेच रहाणार म्हणून. आठवड्यातून एकदा वीज जात असे. TV बघता बघता बंद झाला, त्याने TV च्या मुंग्या बघून मनाने गोष्ट तयार करून सांगायला सुरुवात केली 'एक बाई जा रही थी, उसके कडेपर एक मूल था' पुन्हा घरात सगळे खोखो. शिंगोळे त्याला आणि आर्या ला खूप आवडतात. 'मामासाठी ठेवले आहेत' असे आज्जीने बजावून देखील आर्याने त्याचे शिंगोळे पळवावेत. कधीही बहिणींनी विचारले, काय आणू तुला ? तर ठरलेले उत्तर असते 'काही नाही रे, तुम्ही या फक्त'. मामाची खोली मुलांसाठी उत्सुकतेचा विषय असतो. तो पण येऊ देतो, मस्ती करू देतो. त्याने सहज एकदा फणसाची रोपे लावली, दर वर्षी म्हणायचं यंदा फणस येणार पण फणस त्याला काही दाद देत नव्हते. आता मात्र भरपूर फणस लगडतात त्या झाडाला. रुपाचा डिलिव्हरीचा दिवस जवळ जवळ येत चालला होता, तिचा भाऊ भैय्या ही त्याच वयाचा पण तिने ह्याला सांगून ठेवावे 'तुला मला हॉस्पिटल मध्ये घेऊन जायचे आहे, रात्री फोन केला तर लगेच उठशील ना', केवढा विश्वास. त्याच्या गाडीत कायम पंजाबी गाणी लावलेली असतात, घरातले सगळे ओरडतात काहीतरी वेगळे लाव म्हणून. पंजाबी मुलगी पटवली का म्हणून पण चिडवतात. त्याच्या इतके कुशल गाडी चालवणे फार दुर्मिळ. कोणाच्या अध्यात मध्यात नाही. कधी कोणाला नावे ठेवणे नाही, घरात कधी काही कोणाबद्दल बोलताना ऐकले तर म्हणेल 'झाले का तुमचे सुरू'. घरी न सांगता गुपचूप खरेदी करण्यात त्याच आणि बहिणीचे संगनमत. त्यावरून दोघांनी कितीवेळा आईची बोलणी खाल्ली असतील. सगळ्यांमध्ये असून सगळ्यातून अलिप्त नर्म विनोदी सगळ्यांना मदत करणारा 'मुन्ना'.
अत्र तत्र सर्वत्र संचार असणारी, लहानांपासून थोरांपर्यंत सर्वांशी बोलणारी, वर्गात असणाऱ्या सगळ्या मुलींशी मैत्री करणारी पण जवळची मैत्रीण तिन्ही काळात आणि साता जन्मात एकच असणारी, सतत कुठेतरी प्रवेश घेऊन काही न काही शिकत राहणारी, वडिलांचा चमचा असलेली, सगळ्यात धाकटी बहीण. लहानपणापासून ''मरतुकडी' शब्दाचा समानार्थी शब्द म्हणजे आपणच' असे समजणारी. त्यामुळे झिरो फिगर आपोआप मिळालेली, 'तुमच्या मुलीचा हात चांगला आहे' असे चित्रकलेच्या सरांनी आईला सांगितल्यावर त्यावर पण विनोद करून हसणारी, 'तुझ्या पाठीवर भाऊ आहे' म्हंटल्यावर रडत रडत घरी येऊन 'पाठीत बाऊ आSSSSSहे' म्हणून भोकाड पसरणारी. पावडर लावून गोरी झालेली, घरात सगळ्यात जास्त पदव्या मिळवणारी सगळ्यात धाकटी, लाघवी 'बाळ' उर्फ कन्स्ट्रक्शन.
'तीन नंबर ची बहीण आहे तुला?' किंवा 'तुम्हाला अजून एक मुलगी आहे?' असा प्रश्न जीच्याबाबत पडत असे अशी एक अदृश्य बहीण पण आहे त्या घरात . साधारण घरात असताना ती आईच्या पदरापाशी, तिच्या मागे मागे किंवा मुलींच्या खोलीत हातात पुस्तक , डोळ्यावर चष्मा अशा अवस्थेतच सापडू शकते. फक्त शाळा किंवा कॉलेज साठी बाहेर पडणार. घरी आली की परत आत गुडूप, अंगणात देखील दिसणार नाही. बाबांनी कधी बागेत काम करायला सांगितले तर घरापासून बागेपर्यंतचे अंतर अख्खे अंगण ओलांडून पार करावे लागेल ह्याचाच तिला अधिक ताण. आयुष्याशी करार केल्याप्रणाने एकावेळी एकच मैत्रीण. तिथेही फार पसारा नको. ठाम मते, साजूक तुपाचे व्यसन आणि दह्यादुधाचे वावडं असणारी , सुंदर हस्ताक्षर आणि बुद्धीचे वरदान मिळालेली आईची लाडकी 'बबडु'.
दोन नंबर म्हणजे एकदम मुलगी सारखी मुलगी, कोणत्याही पालकांना जशी मुलगी असावी असे वाटते एकदम तशी. मुलगी गोरी असलीच पाहिजे शिवाय नाकी(?) डोळी नीटसं, तर ती आहेच. शिवाय आईला घरात मदत, हो करते.... अभ्यास ? न सांगता. धाकट्या भावंडांना सांभाळणे, घरात पसारा न करणे, आज्ञाधारक, हळू बोलणारी, घाबरट, नीट आवरून सावरून वेळेत शाळेत जाणारी, शाळेतून एकही तक्रार घरी न आणणारी, कॉलनीत कोणाशीही न भांडणारी, घर,क्लास, शाळा,अभ्यास, खेळ सगळं वेळेत आणि मापात. अडचण फक्त एकच चित्रकला आणि नृत्यकला. चौकोनी खांद्याचा आईस्क्रीमवाला आणि पडदा-कोळी डान्स ची जनक, बाबांची लाडकी रडुबाई 'नकटी'.
आता राहिला फक्त एक धटिंगण. साधारण एखाद्या गुंडाला शाप मिळून त्याला मुलगी म्हणून जन्माला यावे लागले तर जे काय समोर येईल तो प्रकार म्हणजे 'दंताळी'. धसमूसळी, वटवटी, अवतार ह्या शब्दाला पूरेपूर न्याय देणारी, गुंडागर्दी, अक्राळविक्राळ हसणारी, सायकल असो की गाडी जोरात पिटाळणारी, मुलगी ह्या व्याख्येत कुठेही न बसणारी अशी दंताळी.
ही झाली फक्त ओळख. जेव्हा हे पाच(५) पांडव एकत्र येत असतील, तेव्हा कल्पना करा त्या घराची काय अवस्था होत असेल. सतत हालत असत ते घर गडगडाटी हास्याने आणि गप्पांच्या फडाने, सोबत असतो स्वयंपाकघरातून येणारा सुग्रास दरवळ. एक सुगंधित आनंदी घर.
कळावे, लोभ असावा
- ॲड. स्वाती आवटी दीक्षित
आट पाट नगर होतं. नगरात एक सुंदर वसाहत होती. त्या वसाहतीत एक कुटुंब अक्षरशः धुमाकूळ घालत होतं. धुमश्चक्रीचे कारण होते त्या कुटूंबातील पांच पांडव. सगळे प्रकार होते त्या घरात. कलाकार, नकलाकार, चित्रकार, भयंकर चित्रकाढ, गायक, केकाटे, लेखक, न(व)लेखक, नाचरे मोर, वाकड्या अंगणातील लांडोर, अज्ञाधारी, हेकेखोर, सुंदर-सुघड-व्यवस्थित, अजागळ-गबाळे, गुंड, रडुबाई, गडगडाटी हास्य ते मानातल्यामनात हास्य. सगळ्या गुणावगुणांचे एकत्र चित्र. त्यामुळेच त्या घराला बाहेर फारशी मैत्री शोधायची गरज पडली नाही. मुळात घरातील जेष्ठ श्रेष्ठ म्हणजे एक एक विद्यापीठ ... आपोआपच सगळ्या गोष्टींची शिकवण घरातच उपलब्ध. पाच (५) दणदणीत योध्ये न तयार होते तरच नवल. लांबून पाहणाऱ्याला कायम कुतूहल असायचे त्या घराबद्दल. त्या घरात कोणीही कोणालाही काहीही भेटवस्तू दिली तर त्याच्यावर पाचही जणांच्या नावाचे अद्याक्षर लिहिले जाई 'PSTAR'
त्यातला सगळ्यात लहान, दिसायला अतिशय शांत, लांबून बघणाऱ्यांसाठी प्रचंड समजूतदार मुलगा, भाच्यांना उंच कपाटावर उचलून ठेवणारा व्रात्य मामा, भाऊबीजेला मुद्दाम एका विशिष्ट बहिणीला पायाला तेल लावायला लावणारा आणि ते पाय नुकतेच कुठे कुठे जाऊन आले होते ते सांगून रडायला लावणारा नटखट भाऊ, बाबा जिथे जातील तिथे त्यांच्या बरोबर जाणारा आणि आईच्या कारल्याच्या भाजीवर नितांत प्रेम करणारा मुलगा, मित्रांवर स्वतःचा जीव आणि बहिणींनी त्याच्यासाठी आणलेल्या भेटवस्तू ओवाळून टाकणारा मित्र, दूरचित्रवाणीवर सतत फक्त प्राण्यांचे कार्यक्रम पहाणारा, पंजाबी गाणी ऐकणारा, उत्तम गाडी चालवणारा, पोहणारा सहा (६) फूट उंच धाकटा पांडव. पारिजातची लस्सी आठवणीने आणणारा. लहान असताना एकदा रिकामा ग्लास तोंडाला लावून हवा आत ओढायचा उद्योग करता करता तोंडाचा आकार हनुमानासारखा झाला होता, इतके हसले होते सगळे खोखो. खूप चिडवले होते त्याला , आता हे तोंड असेच रहाणार म्हणून. आठवड्यातून एकदा वीज जात असे. TV बघता बघता बंद झाला, त्याने TV च्या मुंग्या बघून मनाने गोष्ट तयार करून सांगायला सुरुवात केली 'एक बाई जा रही थी, उसके कडेपर एक मूल था' पुन्हा घरात सगळे खोखो. शिंगोळे त्याला आणि आर्या ला खूप आवडतात. 'मामासाठी ठेवले आहेत' असे आज्जीने बजावून देखील आर्याने त्याचे शिंगोळे पळवावेत. कधीही बहिणींनी विचारले, काय आणू तुला ? तर ठरलेले उत्तर असते 'काही नाही रे, तुम्ही या फक्त'. मामाची खोली मुलांसाठी उत्सुकतेचा विषय असतो. तो पण येऊ देतो, मस्ती करू देतो. त्याने सहज एकदा फणसाची रोपे लावली, दर वर्षी म्हणायचं यंदा फणस येणार पण फणस त्याला काही दाद देत नव्हते. आता मात्र भरपूर फणस लगडतात त्या झाडाला. रुपाचा डिलिव्हरीचा दिवस जवळ जवळ येत चालला होता, तिचा भाऊ भैय्या ही त्याच वयाचा पण तिने ह्याला सांगून ठेवावे 'तुला मला हॉस्पिटल मध्ये घेऊन जायचे आहे, रात्री फोन केला तर लगेच उठशील ना', केवढा विश्वास. त्याच्या गाडीत कायम पंजाबी गाणी लावलेली असतात, घरातले सगळे ओरडतात काहीतरी वेगळे लाव म्हणून. पंजाबी मुलगी पटवली का म्हणून पण चिडवतात. त्याच्या इतके कुशल गाडी चालवणे फार दुर्मिळ. कोणाच्या अध्यात मध्यात नाही. कधी कोणाला नावे ठेवणे नाही, घरात कधी काही कोणाबद्दल बोलताना ऐकले तर म्हणेल 'झाले का तुमचे सुरू'. घरी न सांगता गुपचूप खरेदी करण्यात त्याच आणि बहिणीचे संगनमत. त्यावरून दोघांनी कितीवेळा आईची बोलणी खाल्ली असतील. सगळ्यांमध्ये असून सगळ्यातून अलिप्त नर्म विनोदी सगळ्यांना मदत करणारा 'मुन्ना'.
अत्र तत्र सर्वत्र संचार असणारी, लहानांपासून थोरांपर्यंत सर्वांशी बोलणारी, वर्गात असणाऱ्या सगळ्या मुलींशी मैत्री करणारी पण जवळची मैत्रीण तिन्ही काळात आणि साता जन्मात एकच असणारी, सतत कुठेतरी प्रवेश घेऊन काही न काही शिकत राहणारी, वडिलांचा चमचा असलेली, सगळ्यात धाकटी बहीण. लहानपणापासून ''मरतुकडी' शब्दाचा समानार्थी शब्द म्हणजे आपणच' असे समजणारी. त्यामुळे झिरो फिगर आपोआप मिळालेली, 'तुमच्या मुलीचा हात चांगला आहे' असे चित्रकलेच्या सरांनी आईला सांगितल्यावर त्यावर पण विनोद करून हसणारी, 'तुझ्या पाठीवर भाऊ आहे' म्हंटल्यावर रडत रडत घरी येऊन 'पाठीत बाऊ आSSSSSहे' म्हणून भोकाड पसरणारी. पावडर लावून गोरी झालेली, घरात सगळ्यात जास्त पदव्या मिळवणारी सगळ्यात धाकटी, लाघवी 'बाळ' उर्फ कन्स्ट्रक्शन.
'तीन नंबर ची बहीण आहे तुला?' किंवा 'तुम्हाला अजून एक मुलगी आहे?' असा प्रश्न जीच्याबाबत पडत असे अशी एक अदृश्य बहीण पण आहे त्या घरात . साधारण घरात असताना ती आईच्या पदरापाशी, तिच्या मागे मागे किंवा मुलींच्या खोलीत हातात पुस्तक , डोळ्यावर चष्मा अशा अवस्थेतच सापडू शकते. फक्त शाळा किंवा कॉलेज साठी बाहेर पडणार. घरी आली की परत आत गुडूप, अंगणात देखील दिसणार नाही. बाबांनी कधी बागेत काम करायला सांगितले तर घरापासून बागेपर्यंतचे अंतर अख्खे अंगण ओलांडून पार करावे लागेल ह्याचाच तिला अधिक ताण. आयुष्याशी करार केल्याप्रणाने एकावेळी एकच मैत्रीण. तिथेही फार पसारा नको. ठाम मते, साजूक तुपाचे व्यसन आणि दह्यादुधाचे वावडं असणारी , सुंदर हस्ताक्षर आणि बुद्धीचे वरदान मिळालेली आईची लाडकी 'बबडु'.
दोन नंबर म्हणजे एकदम मुलगी सारखी मुलगी, कोणत्याही पालकांना जशी मुलगी असावी असे वाटते एकदम तशी. मुलगी गोरी असलीच पाहिजे शिवाय नाकी(?) डोळी नीटसं, तर ती आहेच. शिवाय आईला घरात मदत, हो करते.... अभ्यास ? न सांगता. धाकट्या भावंडांना सांभाळणे, घरात पसारा न करणे, आज्ञाधारक, हळू बोलणारी, घाबरट, नीट आवरून सावरून वेळेत शाळेत जाणारी, शाळेतून एकही तक्रार घरी न आणणारी, कॉलनीत कोणाशीही न भांडणारी, घर,क्लास, शाळा,अभ्यास, खेळ सगळं वेळेत आणि मापात. अडचण फक्त एकच चित्रकला आणि नृत्यकला. चौकोनी खांद्याचा आईस्क्रीमवाला आणि पडदा-कोळी डान्स ची जनक, बाबांची लाडकी रडुबाई 'नकटी'.
आता राहिला फक्त एक धटिंगण. साधारण एखाद्या गुंडाला शाप मिळून त्याला मुलगी म्हणून जन्माला यावे लागले तर जे काय समोर येईल तो प्रकार म्हणजे 'दंताळी'. धसमूसळी, वटवटी, अवतार ह्या शब्दाला पूरेपूर न्याय देणारी, गुंडागर्दी, अक्राळविक्राळ हसणारी, सायकल असो की गाडी जोरात पिटाळणारी, मुलगी ह्या व्याख्येत कुठेही न बसणारी अशी दंताळी.
ही झाली फक्त ओळख. जेव्हा हे पाच(५) पांडव एकत्र येत असतील, तेव्हा कल्पना करा त्या घराची काय अवस्था होत असेल. सतत हालत असत ते घर गडगडाटी हास्याने आणि गप्पांच्या फडाने, सोबत असतो स्वयंपाकघरातून येणारा सुग्रास दरवळ. एक सुगंधित आनंदी घर.
कळावे, लोभ असावा
- ॲड. स्वाती आवटी दीक्षित
No comments:
Post a Comment