बाई ग SSSSS ...
बाई ग.
'रोटी,कपडा,मकान आणि कामवालीबाई' जगण्याच्या मूलभूत गरजा. एक दिवस रात्री आठ वाजता मोदी सर दूरचित्रवाणीवर येतात आणि सांगतात 'उद्यापासून बाई कामावर येणार नाही... लॉक डाऊन. आत्मनिर्भर व्हा'.
साधारण गणपती बसण्याच्या आदल्या रात्री जी हुरहूर असते, रात्री सगळी तयारी करून झोपायला होणारा उशीर, सकाळी जाग येईल का? गजर वाजेल ना? गुरुजी सहा वाजता येणार आहेत, त्या आधी पंचामृत आणि प्रसाद होईल ना? ह्या विचारात जागेपणी गेलेली किंवा घालवलेला रात्र .... अगदी हाच अनुभव त्या रात्री आला. सकाळी घरातली सगळी कामे आणि स्वयंपाक दोन्हीची सर्कस जमेल ना ह्या विचारानेच रात्रीची वाट लागली.
उठल्या उठल्या ज्या गोष्टींची म्हणजेच कामाची सवय असते ते आधी सम्पवून टाकू ह्या विचाराने चहा आणि कुकर एकदमच गॅस वर जाऊन बसले. कणिक मळून एक कोपरा पकडून बसली. भाजीची आणि न्याहारीची तयारी एकदमच होत होती. भाजीची फोडणी आणि इतर सगळी कौतुक होऊन तिने शिजण्यासाठी थोडा वेळ मागून घेतला. तेवढ्या वेळात न्याहारीने नम्बर लावला. सगळ्यांच्या ताटल्यांमध्ये जाऊन सजली सुद्धा. सहजच घड्याळाकडे नजर टाकली आणि नऊ च्या काट्याने 'तू मागे पडलीस' म्हणून सांगितले. आता कामाचा वेग खरोखरच वाढवावा लागणार होता. अकराची सीमारेषा काहीही करून गाठायची होती. मनातल्या मनात आकडेमोड केली. भांडी पंधरा मिनिटं, ओटा गॅस पुसायला दहा मिनिटं,केर लादी दहा दहा मिळून वीस मिनिटं, बाथरूम दहा मिनिटं आणि पुसापुशी पंधरा मिनिटं... इन मिन सत्तर मिनिटं लागणार, दहा सव्वा दहा पर्यंत आटोपेल सगळे मग कपड्याचे मशीन लावता येईल. पोळ्या असेही जेवायला बसल्यावरच करायच्या होत्या. वाटले तेवढे काही सगळे काम घरी एकट्याने करणे अवघड नाहीये.
'हर हर महादेव' चा गजर करत भराभर ओटा पुसायचा चौकोनी स्पंज घेतला. बाईचा एका स्पंज मध्ये दोन्ही ओटे आणि एक गॅस पुसून व्हायचा, आपल्याला फार फार तर दोनदा धुवून घ्यावा लागेल ह्या विचाराने लढाई चा बिगुल वाजवला. एक नाही,दोन नाही, तीन नाही, तब्बल चार वेळा तो चौकोनी तुकडा धुवून घ्यावा लागला तेव्हा कुठे ओटा,गॅस आणि मागच्या टाईल्स स्वच्छ झाल्या. दहा मिनिटाच्या कामाला वीस मिनिटे लागली. आता मात्र उरकपट्टा जोरजोरात फिरवायला हवा होता. कामात बदल आणि स्वयंपाकघरातून जरा बाहेर पडावे म्हणून झाडू आणि सुपलीशी मैत्री केली. बाईचे पाच मिनिटात झाडून होते आपल्याला फार फार तर दहा पंधरा मिनिटे लागतील ह्या विचाराने कामाला लागले. दहा मिनिटांनी फक्त दिवाणखाना झाडून झाला होता. बाकीचे घर अजून आ वासून बघत होते. सूड उगवल्यासारखे जिथे जिथे झाडू जाईल तिथून कचरा, धूळ, पेन्सिल, चमचा, रबर, कंगवा, कागद, एखादे छोटे झाकण काय वाट्टेल ते निघत होते. त्या सगळ्यांची मोट बांधता बांधता पूर्ण अर्धा तास कसा निघून गेला कळालेच नाही. आता पुसापुशी मात्र पटापट आवरायची म्हणून पोछा आणि बादली कडे मोर्चा वळवला. गौरी म्हणजे बाईला अर्धी अर्धी बादली दोनदा घ्यावी लागते हे मी बरेचदा बघितले होते. त्या मापाने अर्धा पेक्षा थोडे जास्त पाणी, फिनेल घेतले आणि त्या अर्ध्या बादलीत फक्त एक खोली पुसून झाली. पाण्याने लगेच कृष्णरंग स्वीकारला. पुन्हा पाणी बदला फिनेल टाका , इ सोपस्कार केले , पुन्हा तेच तब्बल चार वेळा त्या पाण्याने सरड्यासारखा परत परत रंग बदलला आणि मला अक्षरशः तोंडावर पाडले.
बादली, पोछा स्वच्छ धुवून मी निःश्वास सोडला आणि मागून भांड्यांनी आवाज दिला. आता मात्र घड्याळाकडे बघायचेच नाही ठरवून दहा मिनिटात ह्या भांड्यांना मार्गी लावून सरळ बाथरूमचा रस्ता धरायचा ठरवून हातघाईच्या लढाईला सुरवात केली. लांबून जरी ती सगळी एकसारखी भांडी दिसत असली तरी त्यांच्यात गट तट फारच. काचेची, दुधाची, पेले-वाट्या, तवा-कढया हे घसण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धतीत मोडणारे प्रकार. प्लास्टिक हा अजून एक नखरेल आयटम. सगळ्यांच्या तऱ्हा निराळ्या. प्रत्येकाचा मेकअप करून सगळ्यांना सुकण्यासाठी पंचावर उपडे घालून बेसिन, नळ आणि मागच्या टाईल्स धुवून पुसून , न रहाऊन घड्याळाकडे पहिलेच ... पूर्ण अर्धा तास मोडला होता.
धावत पळत लोकल पकडण्याच्या सवईने बाथरूम चा दरवाजा गाठला. आता काय हारपिक निळा आणि लाल आहेत . जाहिरातीत दाखवतात तसे दोन मिनिटात सगळे चकाचक करून टाकू. झाले हो सगळे चकाचक पण पूर्ण वीस मिनिटं लागले. 'हर हर गंगे' आटोपून बाहेत आले तर 'किती उशीर? बसायचे आहे ना जेवायला?' चा गजर कानी पडला. आरे बापरे, त्या पोळ्या ठेवल्या आहेत ना मागे. स्टेशन वर दादरा चढून उतरावा त्या वेगाने भराभर स्वयंपाकघर गाठून काकडी, कांदा, आमरस, पोळ्या, मागची आवराआवर आटोपून बाहेर पडले तर घड्याळाशी नजरानजर झालीच. काळ वेळेचे गणित पूर्णपणे मोडकळीला आले होते.
आता जरा वेळ शांत बसावे म्हणून सोफ्यावर टेकले आणि पुसापुस राहूनच गेल्याचे लक्षात आले. आता मात्र प्रचंड राग आला. घड्याळाचा, कामाचा की रोज रोज तेच तेच काम करूनही नीट न करणाऱ्या कामवाल्या बाईचा ..काही कळाले नाही. खरच ह्या रोजरोज येतात, तेच तेच काम करतात ... तरीही हवी ती स्वच्छता का होत नसावी?? लहान बाळाला हळुवार हाताने पावडर लावावी तसे वरच्यावर घराला आणि घरातल्या कामाला हळुवारपणे गोंजारून पाळतात बहुदा पुढच्या कामाला. ह्या 'कामवाली' शब्दाची पण एक कमालच आहे. आपल्याकडे काम करणाऱ्यांना जसे 'कामवाली' म्हंटले जाते, तसेच त्या ज्या ज्या घरी काम करतात त्या घरच्या मालकिणीला त्या 'कामवाली' च म्हणतात. म्हणजेच आपल्यासाठी त्या कामवाली आणि त्यांच्यासाठी आपण.
बाकी काहीही असो, घरात बसून जशी त्वचा स्वच्छ होते, तशी घराची आणि बाथरूमची फारशी लख्ख झाली. भांडी नव्याने चमकायला लागली, कपड्यांचे रंग एकमेकांना लागेनासे झाले. घराला एक स्वच्छतेचा वास यायला लागला. आणि 'आता कामवाली आली की तिच्याकडे बघतेच' हा विचार ही मनात घर करू लागला.
कळावे, लोभ असावा
- ॲड. स्वाती आवटी दीक्षित
बाई ग.
'रोटी,कपडा,मकान आणि कामवालीबाई' जगण्याच्या मूलभूत गरजा. एक दिवस रात्री आठ वाजता मोदी सर दूरचित्रवाणीवर येतात आणि सांगतात 'उद्यापासून बाई कामावर येणार नाही... लॉक डाऊन. आत्मनिर्भर व्हा'.
साधारण गणपती बसण्याच्या आदल्या रात्री जी हुरहूर असते, रात्री सगळी तयारी करून झोपायला होणारा उशीर, सकाळी जाग येईल का? गजर वाजेल ना? गुरुजी सहा वाजता येणार आहेत, त्या आधी पंचामृत आणि प्रसाद होईल ना? ह्या विचारात जागेपणी गेलेली किंवा घालवलेला रात्र .... अगदी हाच अनुभव त्या रात्री आला. सकाळी घरातली सगळी कामे आणि स्वयंपाक दोन्हीची सर्कस जमेल ना ह्या विचारानेच रात्रीची वाट लागली.
उठल्या उठल्या ज्या गोष्टींची म्हणजेच कामाची सवय असते ते आधी सम्पवून टाकू ह्या विचाराने चहा आणि कुकर एकदमच गॅस वर जाऊन बसले. कणिक मळून एक कोपरा पकडून बसली. भाजीची आणि न्याहारीची तयारी एकदमच होत होती. भाजीची फोडणी आणि इतर सगळी कौतुक होऊन तिने शिजण्यासाठी थोडा वेळ मागून घेतला. तेवढ्या वेळात न्याहारीने नम्बर लावला. सगळ्यांच्या ताटल्यांमध्ये जाऊन सजली सुद्धा. सहजच घड्याळाकडे नजर टाकली आणि नऊ च्या काट्याने 'तू मागे पडलीस' म्हणून सांगितले. आता कामाचा वेग खरोखरच वाढवावा लागणार होता. अकराची सीमारेषा काहीही करून गाठायची होती. मनातल्या मनात आकडेमोड केली. भांडी पंधरा मिनिटं, ओटा गॅस पुसायला दहा मिनिटं,केर लादी दहा दहा मिळून वीस मिनिटं, बाथरूम दहा मिनिटं आणि पुसापुशी पंधरा मिनिटं... इन मिन सत्तर मिनिटं लागणार, दहा सव्वा दहा पर्यंत आटोपेल सगळे मग कपड्याचे मशीन लावता येईल. पोळ्या असेही जेवायला बसल्यावरच करायच्या होत्या. वाटले तेवढे काही सगळे काम घरी एकट्याने करणे अवघड नाहीये.
'हर हर महादेव' चा गजर करत भराभर ओटा पुसायचा चौकोनी स्पंज घेतला. बाईचा एका स्पंज मध्ये दोन्ही ओटे आणि एक गॅस पुसून व्हायचा, आपल्याला फार फार तर दोनदा धुवून घ्यावा लागेल ह्या विचाराने लढाई चा बिगुल वाजवला. एक नाही,दोन नाही, तीन नाही, तब्बल चार वेळा तो चौकोनी तुकडा धुवून घ्यावा लागला तेव्हा कुठे ओटा,गॅस आणि मागच्या टाईल्स स्वच्छ झाल्या. दहा मिनिटाच्या कामाला वीस मिनिटे लागली. आता मात्र उरकपट्टा जोरजोरात फिरवायला हवा होता. कामात बदल आणि स्वयंपाकघरातून जरा बाहेर पडावे म्हणून झाडू आणि सुपलीशी मैत्री केली. बाईचे पाच मिनिटात झाडून होते आपल्याला फार फार तर दहा पंधरा मिनिटे लागतील ह्या विचाराने कामाला लागले. दहा मिनिटांनी फक्त दिवाणखाना झाडून झाला होता. बाकीचे घर अजून आ वासून बघत होते. सूड उगवल्यासारखे जिथे जिथे झाडू जाईल तिथून कचरा, धूळ, पेन्सिल, चमचा, रबर, कंगवा, कागद, एखादे छोटे झाकण काय वाट्टेल ते निघत होते. त्या सगळ्यांची मोट बांधता बांधता पूर्ण अर्धा तास कसा निघून गेला कळालेच नाही. आता पुसापुशी मात्र पटापट आवरायची म्हणून पोछा आणि बादली कडे मोर्चा वळवला. गौरी म्हणजे बाईला अर्धी अर्धी बादली दोनदा घ्यावी लागते हे मी बरेचदा बघितले होते. त्या मापाने अर्धा पेक्षा थोडे जास्त पाणी, फिनेल घेतले आणि त्या अर्ध्या बादलीत फक्त एक खोली पुसून झाली. पाण्याने लगेच कृष्णरंग स्वीकारला. पुन्हा पाणी बदला फिनेल टाका , इ सोपस्कार केले , पुन्हा तेच तब्बल चार वेळा त्या पाण्याने सरड्यासारखा परत परत रंग बदलला आणि मला अक्षरशः तोंडावर पाडले.
बादली, पोछा स्वच्छ धुवून मी निःश्वास सोडला आणि मागून भांड्यांनी आवाज दिला. आता मात्र घड्याळाकडे बघायचेच नाही ठरवून दहा मिनिटात ह्या भांड्यांना मार्गी लावून सरळ बाथरूमचा रस्ता धरायचा ठरवून हातघाईच्या लढाईला सुरवात केली. लांबून जरी ती सगळी एकसारखी भांडी दिसत असली तरी त्यांच्यात गट तट फारच. काचेची, दुधाची, पेले-वाट्या, तवा-कढया हे घसण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धतीत मोडणारे प्रकार. प्लास्टिक हा अजून एक नखरेल आयटम. सगळ्यांच्या तऱ्हा निराळ्या. प्रत्येकाचा मेकअप करून सगळ्यांना सुकण्यासाठी पंचावर उपडे घालून बेसिन, नळ आणि मागच्या टाईल्स धुवून पुसून , न रहाऊन घड्याळाकडे पहिलेच ... पूर्ण अर्धा तास मोडला होता.
धावत पळत लोकल पकडण्याच्या सवईने बाथरूम चा दरवाजा गाठला. आता काय हारपिक निळा आणि लाल आहेत . जाहिरातीत दाखवतात तसे दोन मिनिटात सगळे चकाचक करून टाकू. झाले हो सगळे चकाचक पण पूर्ण वीस मिनिटं लागले. 'हर हर गंगे' आटोपून बाहेत आले तर 'किती उशीर? बसायचे आहे ना जेवायला?' चा गजर कानी पडला. आरे बापरे, त्या पोळ्या ठेवल्या आहेत ना मागे. स्टेशन वर दादरा चढून उतरावा त्या वेगाने भराभर स्वयंपाकघर गाठून काकडी, कांदा, आमरस, पोळ्या, मागची आवराआवर आटोपून बाहेर पडले तर घड्याळाशी नजरानजर झालीच. काळ वेळेचे गणित पूर्णपणे मोडकळीला आले होते.
आता जरा वेळ शांत बसावे म्हणून सोफ्यावर टेकले आणि पुसापुस राहूनच गेल्याचे लक्षात आले. आता मात्र प्रचंड राग आला. घड्याळाचा, कामाचा की रोज रोज तेच तेच काम करूनही नीट न करणाऱ्या कामवाल्या बाईचा ..काही कळाले नाही. खरच ह्या रोजरोज येतात, तेच तेच काम करतात ... तरीही हवी ती स्वच्छता का होत नसावी?? लहान बाळाला हळुवार हाताने पावडर लावावी तसे वरच्यावर घराला आणि घरातल्या कामाला हळुवारपणे गोंजारून पाळतात बहुदा पुढच्या कामाला. ह्या 'कामवाली' शब्दाची पण एक कमालच आहे. आपल्याकडे काम करणाऱ्यांना जसे 'कामवाली' म्हंटले जाते, तसेच त्या ज्या ज्या घरी काम करतात त्या घरच्या मालकिणीला त्या 'कामवाली' च म्हणतात. म्हणजेच आपल्यासाठी त्या कामवाली आणि त्यांच्यासाठी आपण.
बाकी काहीही असो, घरात बसून जशी त्वचा स्वच्छ होते, तशी घराची आणि बाथरूमची फारशी लख्ख झाली. भांडी नव्याने चमकायला लागली, कपड्यांचे रंग एकमेकांना लागेनासे झाले. घराला एक स्वच्छतेचा वास यायला लागला. आणि 'आता कामवाली आली की तिच्याकडे बघतेच' हा विचार ही मनात घर करू लागला.
कळावे, लोभ असावा
- ॲड. स्वाती आवटी दीक्षित
No comments:
Post a Comment